عابر پياده در سامان دهي حمل و نقل

ستايش ولي پور جعفر

 عضو هيئت علمي دانشگاه علوم انتظامي

Setayesh_ Valipour@yahoo.com

 احمدزاده بهروز  نادر

 كارشناس ارشد راه و ترابري

   Nader_Ahmadzade@yahoo.com

چكيده

 چگونگي تفكيك حركت عابرين پياده از وسايل نقليه در مناطق شهري و هم چنين نحوه احداث گذرهاي عرضي ( روگذر – زير گذر – همسطح ) در مناطق شهري و بيرون شهري شاخص مناسبي جهت تامين ايمني حركت عابرين مي باشد براي تخصيص كل يا قسمتي از مسير سواره رو تفكيك آن در محل هاي پرتردد در داخل شهري پس از انجام مطالعات آماري جامع در وضعيت موجود تعداد عابرين – سرعت حركت عابرين وسايل نقليه – تعداد تصادفات و زمان تاخير و هم چنين نرخ ارتقاء ايمني عبور عابرين و افزايش سرعت حركت عابرين و رونق تجاري پيش بيني شده در اقتصاد محلي بشرط اينكه طول مسير از 400 متر متجاوز نكند اقدام مي شود ] 1 [ در طراحي گذرهاي عرضي نيز پس از انجام مطالعات جامع آماري با لحاظ وضعيت فعلي تردد عابرين از عرض سواره رو ، حجم وسايل نقليه ، سرعت صبور آنها ، تعداد تصادفات و تصادفات منجر به فوت و زمان توقفهاي وسايل نقليه در اثر عبور عرضي عابرين و كندي عبور و مرور و مقدار كاهش سرعت وسايل نقليه در اثر تجاوز عابرين به سوار رو بهره جسته و سپس در انتخاب محل احداث گذر مطالعات مربوط به ويژگيهاي محلي ، رفتارهاي عمومي ساكنين محل و محل اجراء گذر عرضي از جهت شهرسازي انجام تا ضمن جذب عبور عابرين باعث ايجاد تسهيلات جديد مانند ايستگاههاي حمل و نقل عمومي يا پاركينگ نگرديده و بهمراه افزايش ايمني و سرعت حركت عابرين ، سرعت و حجم عبور وسايل نقليه را به همراه آرامش خاطر راننده گان در سوار رو بدنبال داشته باشد

واژهای کلیدی : عابر پياده ، گذر عرضي ، پياده رو ، سواره رو ، ، ايستگاه حمل و نقل عمومي

1-مقدمه :

 با ساخت اتومبيل و جابجايي آن در سطح معابر بحث چگونگي عبور عابرين و عدم برخورد بويژه در مناطق شهري مطرح به مرور با توسعه وسايل نقليه موتوري و تردد آنها در بين شهرها چگونگي عبور عابرين پياده از عرض مسير هاي سواره رو بين شهري نيز مطرح تا اين كه اولين گذرهاي عبور عابر پياده در دهه 1950 و بعد از جنگ جهاني دوم در حين بازسازي شهرهاي اروپاي احداث و هم چنين در ايالات متحده نيز در سال 1959 اولين گذر عابر پياده در شهر كالاماز ساخته شد ] 8 [ در ايران تاريخچه ساخت محلهاي عبور عابر پياده بسيار قديمي بوده لاكن به زمان مشخص را نمي توان اشاره نمود با بررسي هاي تاريخي مشخص مي گردد و در همدان راهها و گذرهاي شهر با مقياس انساني جهت عبور عابرين پياده و چهار پايان در راستاي شيب عمومي شهر احداث و مسيرها طوري شكل گرفته كه ضمن ارتباط تمام نقاط شهر به بازار در مواقع بارندگي برف و باران حتي آب سطحي جمع آوري گردد ] 1 [

2-كليات :

 عابر پياده مهمترين ركن ترافيك بعد از وسيله نقليه مي باشد. تمامي افرادي كه هر روز براي انجام كار از منزل خارج و به مقاصد مدرسه ، دانشگاه ، اداره ، بازار ، كارخانه ، بيمارستان و . . . حركت مي كنند بخشي از مسير را ناخواسته پياده طي مي نمائيد و حتي افرادي حسب دستور پزشك موظف به انجام پياده روي منظم مي شوند و هم چنين تمامي افراد استفاده كننده از وسيله نقليه نيز از محل پارك خودرو يا ايستگاه حمل و نقل عمومي مسافت باقي مانده تا محل كار را نيز پياده طي مي كنند تماما در زمره عابرين پياده قرار مي گيرند ، عابرين پياده براي زود رسيدن به مقصد سعي مي نمايند از كوتاه ترين و كم خطرترين راهها استفاده نمايند كه ممكن است بجهت ازدهام به پرخطرترين مسيرها تبديل شده و هم چنين عابرين پياده براي رسيدن به مقصد ممكن است از عرض خيابان نيز عبور نمايند كه متناسب با تعداد عابرين ، و سرعت حركت آنها و تعداد خطوط سواره رو و حجم و سرعت وسايل نقليه عمومي شلوغي تشديد مي گردد ، در مسيرهاي عابر پياده طولي نيز در مواقعي كه عرض پياده رو متناسب با تعداد تردد عابرين نباشد تجاوز عابر پياده به مسير سواره و در نتيجه كندي حركت و تشديد ترافيك را بدنبال خواهد داشت . براي نظم بخشي به چگونگي عبور عابرين در معابر داخل شهري و كاهش تاخيرهاي زماني ناشي از عبور و مرور در اين افراد و جلوگيري از بروز حوادث ترافيكي و تكرار سيكل تشديد ترافيك و تداخل مسيرهاي عابرين پياده و وسايل نقليه لازم است عبور عابرين پياده در معابر شهري ساماندهي گرديده يا بحث عبور عابر پياده در ساماندهي حمل و نقل مطرح و پيرامون آن بحث گردد . در اين راستا شاخصهاي مهم مرتبط با عابر پياده در سامان دهي حمل و نقل مورد ارزيابي و تجزيه و تحليل قرار مي گيرد .

2-1- عابر پياده و طراحي معابر پياده رو : معابر عبور عابرين پياده را مي توان در حالت تردد عادي و در حالت وجود موانع متفاوت از ابعاد ظرفيتهاي معابر و سطح سرويس براي تردد عابرين مورد ارزيابي قرار داد

2-1-1- سطوح سرويس و ظرفيتهاي معابر براي تردد عابرين ( در حالت عادي ) :           

2-1-1-1- سطح سرويس و ظرفيت معابر بر اساس آئين نامه H.C.M1 : طرح هندسي فضاهاي پياده روي تركيبي از كاربرد اصول مهندسي ترافيك و ملاحظات مربوط به راحتي انسان و محيط زيست مي باشد با توجه به اين كه محيط هاي مختلف نيازمند استانداردهاي طراحي كيفي و كمي متفاوت هستند لذا هر يك داراي الگوي ترافيكي ، محدوديت هاي فيزيكي و نيازهاي زيست محيطي مختص خود مي باشند و از طرفي حداكثر ظرفيت عبور نزديك نمي تواند به عنوان تنها ملاك طراحي هندسي بدون توجه به ساير ملاحظات در نظر گرفته شود . بنابراين ضروري است. استانداردهاي طراحي بر اساس سطوح سرويس مختلف مناسب براي فضاهاي پياده روي تدوين گردد H.C.M شش سطح سرويس را براي عابرين پياده بشرح زير بيان دارد] 9 [

2-1-1-2 -سطح سرويس و ظرفيت معابر در ايران : مفهوم سطوح سرويس مطابق H.C.M مي تواند الگوئي مناسب در طبقه بندي و توصيف جريان ترافيك پياده باشد . اما براي تعيين قطعي ضوابط كمي و كيفي بايد شرايط خاص بومي حاكم بر محيط پياده روي مد نظر قرار گرفته باشد بر اساس مطالعات انجام شده در روابط جريان ترافيك پياده در شهر تهران سطح سرويس پياده روها در شرايط ويژه كشور بشرح زيرمي باشد ] 1 [

 شکل 1: نمايش سطح سرويس A تا F ]1[

 شکل 2: نمايش سطح سرويسهاي الف تا و (پيشنهادي براي پياده رو ها در شرايط ايران) ]1[

2-1-2 سطح سرويس و ظرفيتهاي معابر براي تردد عابرين ( در حالت وجود موانع متفاوت ) :

2-1-2-1 سطح سرويس ظرفيت معابر در حالت وجود موانع متفاوت در H.C.M : در اين نوع معابر با توجه به وجود موانع مختلف بر حسب نوع مانع و عرض اشغال شده توسط انواع متفاوت موانع عرضهاي مختلفي آورده شده لاكن براي تمامي موانع فاصله جانبي بين مانع و عابرين 30 الي 50 سانتيمتر در نظر گرفته و در محاسبه عرض پياده رو فواصل فوق به اضافه عرض مانع به عرضهاي موثر مي بايست اضافه گردد.] 2 [ در جدول زير فاصله جانبي موانع مختلف آورده مي شود

                                          جدول 1: مقدار تقريبي كه براي محاسبه عرض موثر از كل عرض پياده رو كسر شود. ]1[

*براي احتساب فاصله جانبي كه معمولاً ميان عابرين و موانع وجود دارد بايد به ميزان 5/1 – 1 فوت (45-30) سانتيمتر به عرض اشغالي موانع اضافه گردد.** فاصله جدول يا تماس ساختمان با لبه مانع

2-1-2-2 سطح سرويس و ظرفيت معابر در حالت وجود موانع متفاوت در ايران : در اين زمينه براي ايران مطالعه مشخص صورت نگرفته كه عموما مي توان از اعداد داده شده در HCM استفاده نموده و آنها را به عرض هاي موثر معابر اضافه نمود . لاكن در زير نمونه هاي از موانع با عرض آنها كه مي بايست به عرض موثر پياده رو اضافه گردد آورده مي شود.

 شکل3 : نمونه هاي از مقطع عرضي پياده رو و عرض اشغال تجهيزات خياباني]1[

2-2- عابر پياده و استفاده از سطح معابر در امتداد طول و عبور از عرض خيابان ( جاده ) يا سوار شدن به وسيله نقليه : طراحي هاي معابر عابرين در امتداد طولي خيابان مي بايست با امكان سنجي پيرامون حجم تردد عابرين و انواع نيازهاي آنها انجام ، محاسبه و اجراء گردد . در عبورهاي عرضي با توجه به اين كه عابرين پياده همواره با وسايل نقليه در تلاقي مي باشند ، هميشه اين تلاقي باعث بروز تصادف جرحي و فوتي مي گردد لذا چگونگي عبور عابرين از سواره روها مي بايست به گونه اي مطالعه گردد كه تلاقي در وضعيت مطلوب از بين رفته و اولويت به عبور عابرين پياده داده شود . بر اساس مطالعات انجام شده عابرين گذرنده از عرض سواره رو‌( بدون رفوژ ) بيشترين درصد تصادفات با وسايل نقليه را بدنبال داشته و عابرين گذرنده از ميادين كمترين تصادف با وسايل نقليه را داشته اند ] 2 [ عابرين و وسايل نقليه در سه حالت با هم در تلاقي بوده و بر روي هم تاثير مي گذارند .

1 ) تاثير وسايل نقليه بر روي عابرين پياده منجر به كاهش ايمني

2) تاثير عابرين بر روي وسيله ( كاهش سطح سرويس و ظرفيت و افزايش تراكم )

3) تاثير عابرين پياده بر يكديگر ( كاهش ظرفيت و سطح خدمت پياده روها ) 

از جمله عوامل كاهش ايمني كمبود فضاي پياده رو مي باشد كه باعث تجاوز عابرين به سطح سواره رو مي شود و مشكلات ايمني براي عابرين ايجاد مي كند هم چنين وضعيت بد پياده رو يا وجود خودروهاي پارك شده يا اشغال پياده رو توسط دست فروشان و بعضي از مغازه داران و . . . از عوامل استفاده عابرين از سطح خيابانها مي باشند .

2-2-1- عابر پياده و استفاده از سطح معابر طولي خيابان براي عبور و مرور : مطالعات زيادي انجام كه همگي حاكي از رعايت استانداردهاي لازم در اين زمينه مي باشد كه در ذيل به بخشي از آنها اشاره مي گردد .

2-1-1 گذرگاههاي ويژه عابرين پياده : گذرهاي ويژه عابرين پياده شامل اماكني است كه جهت عبور عابرين پياده اختصاص داده شده و تردد اتومبيل در آنها ممنوع مي باشد براساس مطالعات موجود گذرهاي ويژه پياده مي بايست در خيابانها به مورد اجراء گذشته شود كه داراي عرضي كمتر از 20 متر همراه با تركيبي از كاربري هاي تجاري – فروشگاهي و مسافت پياده روي قابل قبول در حدود 400 متر يا 5 دقيقه بوده و اماكن عمده توليد تردد در دو طرف گذر باشند بطوري كه :

الف – در طراحي گذرهاي پياده تامين دسترسي براي افراد معلول و كم مي توان در نظر گرفته شده و روسازي گذر ايمن و راحت اجراء شده باشد

ب – براي خدمات اضطراري مانند آتش نشاني ، پليس ، درمان ، نظافت و غيره بايد تمهيداتي در نظر گرفته شده و دسترسي مستقيم و سريع آنها به كليه نقاط گذر فراهم باشد

ج – دسترسي مطلوب به سيستم حمل و نقل عمومي تامين گرديده و ايستگاههاي تاكسي و محلهاي مناسب سوار و پياده شدن پيش بيني شود

2-2-1-2- ملاحظات طراحي گذرهاي ويژه :

الف – در طراحي گذرهاي ويژه بايد توقف گاه غيرحاشيه اي به تعداد كافي در فواصل حداكثر 150 متر تامين شود

ب – در گذرهاي طولاني تر از 400 متر استفاده از نوعي خدمات حمل و نقل عمومي توصيه مي شود .

ج –روشنايي گذر بايد در حد مطلوب تامين شود

د – براي حفاظت عابرين پياده در مقابل عوامل نامساعد جوي ، سر پناههاي مناسب طراحي مي شوند

ه – طراحي تجهيزات شهري ، تابلوها و سر در مغازه ها بايد در نهايت دقت و زيبايي صورت گيرد .

و – براي ساختمانها و انبارها امكانات بارگيري و بار اندازي فراهم گردد .

ز – اصلاح زمان بندي چراغهاي راهنماي مطابق به شرايط موجود صورت گيرد

ح – نصب تابلوهاي اطلاعاتي مناسب در محل تقاطع خيابانهاي اطراف گذر براي تعيين مسير راننده گان تا كسي قبل از رسيدن به گذر

ط – لحاظ فضاي كافي براي نصب تجهيزات خياباني مانند باجه تلفن – شير آب آتش نشاني – پمپ آب چاه و نيمكت نشستن عابرين پياده و عبور ويلچر معلولين و . . .

2-2-2- عابر پياده و استفاده از سطح معابر براي عبور از عرض خيابان : بر اساس مطالعات انجام شده مهمترين روش عبور از عرض خيابان استفاده از معابر غير همسطح مي باشد ( رو گذر يا زير گذر ) با توجه به اين كه گذرهاي عرضي عابر پياده از جمله اقدامات لازم براي ايجاد محيط مناسب براي تردد و عابرين پياده مي باشد .

لذا احداث گذرهاي مسقف در تقاطع هاي غير همسطح مي تواند در كاهش نرخ تلفات تصادفات عابرين موثر واقع گردد براي اجراء اين نوع گذرها مي بايست نكات زير را مد نظر قرار داد .

1 ) تامين پاركينگها مي بايست حداكثر در فاصله 150متري از محل گذر در نظر گرفته شوند

2 ) حمل احداث گذر به ايستگاههاي وسائط حمل و نقل عمومي دسترسي آسان داشته باشد

3 ) گذرهاي عابر پياده استاندارد طراحي و مناسب اجراء شده باشند . روگذرهاي عابر پياده معمولا از جنس سازه فلزي ساخته شده و بصورت متقاطع و ترجيحا عمود بر محور طولي خيابانها و اغلب در آزاد راهها – بزرگراهها و راههاي شرياني نصب مي شوند . ارتفاع مفيد آنها از سطح سواره رو حداقل 5 متر در نظر گرفته مي شود و حداقل عرض مفيد 8/1 متر داشته كه از دو طرف داراي حفاظ فلزي مي باشند براي تطبيق هر چه بيشتر سازه معابر رو گذر با محيط اطراف سعي مي گردد معماري خارجي آنها را محيط اطراف سازگار و معماري داخلي آنها نيز تا حد ممكن زيبا با چشم انداز مناسب باشد .

در ماههاي اخير سعي شده است در تهران از پله هاي برقي جهت رفت و برگشت عابرين استفاده شود. شايسته است جهت تردد معلولين با ويلچر از شيبراهه استفاده و فرهنگ سازي براي روي آوري به گذرهاي غير همسطح بيشتر انجام پذيرد . تا استقبال عمومي براي استفاده افزايش يابد با توجه به مساحت فضاي در نظر گرفته  شده جهت احداث روگذر-  راه پله ها به صورتهاي مختلف چرخشي – مارپيچ – شعاعي – مستقيم با پاگردهاي مياني يا تركيبي از حالتهاي مذكور در نظر گرفته مي شوند كه در اين باره تذكر چند نكته لازم است .

الف – با توجه به اين كه عامل انساني بعنوان يك متغير ترافيكي نقش مهمي در ترافيك ايفا مي نمايد لذا تدوين و بررسي ضوابط در اين خصوص به مفهوم ثابت بودن اين تغييرات نيست بلكه اقدامي براي استاندارد سازي است.

ب – تدوين ضوابط براي نظم بخشي به رفتار انسان مي باشد لاكن نبايستي منجر به ساده انديشي و ثابت نگري گردد .

ج – شاخص ها و كميت هاي قابل اندازه گيري ، در مناطق مختلف بر اساس اولويت ها و فرهنگ ترافيكي مي توانند با مقادير داده شده تغيير نمايند .

2-2-2-1- مزاياي احداث پلهاي روگذر عابر پياده :

الف – رفع تداخل عابرين پياده و وسايل نقليه و در نتيجه كاهش (به صفر رسيدن) تصادفات ناشي از عبور از عرض سواره روها توسط عابرين پياده

ب – افزايش ظرفيت سواره رو با حذف تداخل جريان عابرين و افزايش سرعت وسايل نقليه به همراه كاهش زمان تاخير

ج – افزايش ايمني عابرين پياده و با مرور زمان تبديل استفاده از روگذر به عنوان معبر عبور عرضي عموم به عنوان يك فرهنگ

د – صرفه جوي در وقت عابرين پياده بويژه افراد سالخورده و معلول و ايجاد آرامش و يا كاهش اضطراب در آنان

2-2-2-2 - معايب احداث روگذرهاي عابر پياده :

الف – هزينه احداث زياد

ب – به جهت داشتن ارتفاع از سطح سواره رو و طولاني نمودن مسير حركت كمتر مورد استقبال عابرين پياده واقع مگر با استفاده از آخرين فن آوريها طراحي هاي داخلي و بيروني آن بهبود يافته و امكانات جنبي مانند پله برقي و شيبراهه در آنها لحاظ شود .

ج – پلهاي روگذر عابر پياده بعنوان جسم خارجي و تحميلي بر هم زننده معماري عمومي منطقه مي باشد

د – پلهاي روگذر عابر پياده غير مسقف در ماههاي سرد سال بويژه ايام بارندگي و يخ بندان لغزنده گرديده و باعث سرخوردگي و زمين خوردن عابرين پياده بويژه خردسالان و كهنسالان مي شوند

ه- روگذرهاي با پله هاي عادي در محلهاي با محدوديت فضاي باعث اشغال سطح عابر پياده مي گردند

2-2-2-3 - شاخصهاي تعيين احداث پل روگذر عابر پياده :

الف : انجام آمار برداري از تعداد عابرين گذرنده از عرض سواره رو در ساعات و ايام و ماههاي مختلف و مقايسه آن با استاندارد هاي موجود

ب – انجام آمار برداري از تعداد وسايل نقليه عبوري ( حجم ترافيك ) در سواره رو در ساعات و ايام و ماههاي مختلف و مقايسه آن با استانداردهاي موجود

ج – شناساي ميزان و نوع كاربري ساختمانهاي اطراف تا شعاع 150 متر

د – مطالعه و تعيين چگونگي رشد تردد در آينده

ه – مطالعه پيرامون درصد جذب تردد عابرين بعد از احداث ( جذب عابرين )

و – مطالعه بر روي سرعت وسائط نقليه عبوري

ز – تعيين مقدار تصادفات عابرين و تصادفات منجر به فوت

ح-  تعيين محل احداث گذرگاه غير همسطح با لحاظ

1 ) داراي دسترسي مجاز باشد

2 ) باعث ايجاد دسترسي جديد نشود

3 ) منجر به ارائه تسهيلات جديد مانند احداث ايستگاههاي اتوبوس و غيره نشود

4 ) با ضوابط فني راههاي شرياني ، بزرگراه ها و آزادراه ها و راه هاي اصلي مغايرت نداشته باشد

ط – در صورت احداث تداخل در سطح سواره رو و كاهش سطح سرويس (بواسطه سوار و پياده شدن عابرين) نداشته و اصلاحات هندسي مورد لزوم مطابق استاندارهاي مربوط در محل احداث صورت بگيرد

ي – احداث گذر غير همسطح باعث كاهش ايمني و تداخل در جريان ترافيك نگردد .

2-2-2-4 -رعايت موارد اجرائي موثر در افزايش كارآئي روگذر :

الف – روگذر مي بايست در امتداد كوتاهترين مسير قرار گرفته و با نرده كشي به طول 150 متر از هر طرف از عبور عرضي عابرين پياده جلوگيري نمايد .

ب – اضافه بر پله جهت برقراري ارتباط بين روگذر و كف پياده رو استفاده از شيبراهه يا بالابر براي عبور دادن معلولين جسمي استفاده كننده از ويلچر از عرض سواره رو الزامي مي باشد

ج – لحاظ موانع فيزيكي مانند كابلهاي برق و مخابرات – لوله هاي گاز و آب كه در صورت احداث روگذر مي بايست مسير آنها جابجا شود . در صورت عدم امكان جابجايي به حداقل رساندن تغيير محل آنها

د – در محلهاي با عدم امكان استفاده از پله برقي طراحي پله طوري صورت بگيرد كه در هر 30 سانتيمتر عرض پله در هر دقيقه 19 عابر عبور نمايد .

هـ با توجه به ارتفاع مجاز ترافيكي كه جاده هاي بين شهري 5/4 متر و در درون شهرها 4 متر مي باشد مي بايست ارتفاع مفيد روگذرها بر پياده در آزاد راهها و راههاي اصلي 5/5 متر و در بزرگراهها و راههاي شرياني داخل شهرها 5 متر باشند .

و– حداقل عرض مفيد روگذر برابر 8/1 متر و در صورت افزايش سطح سرويس از سطح D به ازاء تردد هر 19 نفر در دقيقه 30 سانتي متر به عرض گذر اضافه گردد.

 شکل 4 : سطح سرويس براي فضاي صف ]1[

 شکل 5 : سطح سرويس براي راه پله ]1[

ز – رعايت حداقل فاصله 800 متر بر حسب شرايط ( كاربريهاي پيراموني ، حجم عابرين پياده ، فاصله زماني متناسب ) بين گذرها

ح – رعايت شيب عرضي و طولي در روگذر بويژه روگذرهاي فاقد سقف جهت كاهش احتمال تجمع آب هاي سطحي و لغزندگي و يخ زدگي در ماههاي سرد سال

ط – استفاده از مواد مناسب جهت پوشش كف شيبراهه و روگذر براي كاهش لغزندگي

 ي – استفاده از شيبراهه هاي دايره اي براي كاهش طول شيبراهه و افزايش كارآئي روگذرهاي فاقد پله برقي

ک – در صورت بقيه راه پله گذر هواي در وسط سواره روهاي عريض لحاظ فضاي كافي براي احداث جزيره مياني

2-2-3- عابر پياده و چگونگي استفاده از سطوح پياده و سواره رو جهت سوار شدن به وسيله نقليه :

چگونگي طراحي و لحاظ محلهاي مناسب براي سوار يا پياده شدن عابرين به وسايل نقليه عمومي مي بايست با لحاظ ويژگيهاي زير صورت بگيرد .

2-2-3-1 -عابر پياده و محلهاي پاركينگ خودرو و ايستگاههاي وسايل نقليه عمومي ] 2 [ :

الف – اعمال تمهيدات لازم جهت دسترسي عابرين پياده و افراد معلول به پاركينگها و ايستگاههاي وسايل حمل و نقل عمومي

ب – تعبيه پاركينگهاي ويژه معلولين در نزديكي راههاي دسترسي به ساختمانها و ساير تسهيلات

 ج – ضمن اتصال محلهاي پاركينگ ويژه معلولين از طريق راههاي دسترسي به اماكن مربوط در صورتي كه براي معلولين پاركينگ ويژه موازي تامين شده باشد بايد اين محلها مستقيما به شبكه راههاي پياده مرتبط باشند

د – ايستگاههاي حمل و نقل عمومي مي بايست در محلهاي مكانيابي شوند كه شرايط ديد خوب وجود داشته باشد و ايستگاههاي واقع در محدوده تقاطع ها حتي المقدور بعد از تقاطع مكانيابي گرديده تا ايمني مسافران در سوار و پياده شدن افزايش يابد .

و – ايستگاههاي حمل و نقل عمومي مي بايست بصورت فرو رفتگي سواره رو در پياده رو ( خليج ) در خارج سواره رو احداث شوند و اضافه بر فضاي لازم براي توقف وسيله نقليه يك فضاي باز حداقل به عرض 20/1 متر براي سوار و پياده شدن معلولين در نظر گرفته شود .

2-2-3-2 - عابر پياده و پهلوي ماههاي ايستگاهي ] 3 [ : در خيابانهاي توزيع كننده اصلي كه حجم ترافيك زيادي با سرعت بالا را از خود عبور مي دهند . در نظر گرفتن پهلوگاههاي در فواصل معين براي توقف وسايل نقليه كه به علل مختلف پيش مي آيد به يكنواختي جريان ترافيك كمك مي كند كه بهتر است اين فواصل بين 5/1 تا 2 كيلومتر در هر طرف جاده در نظر گرفته شود ، از اجراء اين مكانها در خم قوس ها يا نزديك تقاطع مي بايست خودداري نمود همچنين لازم است داراي مشخصات زير باشند

الف – عرض پهلو گاه30/3 متر و طول آن بدون در نظر گرفتن قسمتهاي مورب ابتدا و انتهاي پهلوگاه 30 متر مي باشد در مواقع كمبود فضا مي توان عرض پهلوگاه را به 4/2 متر تقليل داد .

ب -  در نظر گرفتن شيب طولي و عرضي مناسب به سمت جدول كنار خيابان براي جمع آوري و انتقال آبهاي سطحي

ج – در نظر گرفتن پهلوگاههاي ديگر براي توقف كوتاه مدت ساير وسايل نقليه و ايستگاههاي اتوبوس با طول 50 متر و عرض بين 70/2 متر تا 5/3 متر

د – در خروجي هاي متصل به جاده هاي خارج شهر در نظر گرفتن پهلوگاه قبل از اتصال براي فراهم آوردن شرايط كنترل مسير از روي نقشه كه ممكن است براي بعضي از مسافران قبل از آغاز سفر لازم باشد

2-2-3-3 - عابر پياده و عرض پياده رو : در طراحي جاده هاي جديد و تعمير و بازسازي سواره روهاي قديمي مي بايست به چگونگي عبور عابران توجه كافي نمود . از عوامل مهم در اين مورد عرض پياده روها و نوع پوشش آنهاست .

عرض پياده رو مي بايست مناسب عبور تعداد عابرين و سطح آن نيز جهت عبور راحت و سالم عابرين كافي باشد تا پياده گان مجبور به استفاده از سطح خيابان نشوند . ضمنا در طراحي مسيرهاي عبور عابران پياده مي بايست نكات زير را در نظر گرفت .

الف – هر سي سانتيمتر عرض گذر براي عبور حداكثر 15 نفر در هر دقيقه در نظر گرفته شود .

ب -  عرض مفيد پياده رو در مناطق تجاري و مراكز خريد پس از كسر 90 سانتيمتر و در مناطق ديگر پس از كسر 50 سانتيمتر محاسبه شود . در جدول زير عرض پياده روها بر حسب نوع جاده و محل آن آورده مي شود.

جدول 2 :عرض هاي توصيه شده براي پياده رو ه[3]

ج – عرض پياده روهاي با دو مركز خريد در ابتدا و انتها در صورت كوتاهي طول پياده رو به يكصد متر و كمتر 6/3 و بلندي آن به بيشتر از يكصد متر 5/4 متر در نظر گرفته شود

د -  در نقاطي مانند ايستگاه هاي اتوبوس يا ورودي مغازه ها و فروشگاههاي بزرگ و ساختمانهاي عمومي كه امكان اجتماع مراجعان و عابران باشد ، ممكن است لازم باشد پياده رو را وسيعتر پيش بيني كرد . در اين صورت مي توان با عقب نشيني ساختمانها يا قوس دادن به آنها در مجاورت پياده رو به اين كار اقدام نمود .

2-2-3-4 -عابر پياده و گذرهاي زير سطحي ( زير گذرها ) : در نقاطي نظير تقاطعهاي كه در آنها تعداد عابران زياد و تردد وسيله نقليه سنگين باشد . احداث راهروهاي زير زميني در صورتي كه مسائل جنبي آن نظير ايمني ، نور و بهداشت به طور صحيح رعايت شده باشد از مناسب ترين راههاي پيش بيني عبور عابران پياده است كه مي بايست داراي شرايط زير باشد .

الف – حداقل عرضي 25/2 متر و حداقل ارتفاع 10/2 متر باشد

ب – ايمني كافي و آرامش مناسب براي حركت افراد داشته باشد

ج – حداكثر حجم متردين از گذر از 19 نفر در هر دقيقه در 30 سانتيمتر عرض گذر بيشتر نباشد

د – در صورت وجود مغازه يا ويترين 90 سانتيمتر در هر طرف به عرض گذر اضافه مي شود

ه – روشنايي گذر در تمام طول شبانه روز در حد استاندارد تامين شود .

2-2-3-5 -ضوابط طراحي گذرهاي زير سطحي عابر پياده ] 1 [ : عرض مورد نياز براي پاسخ گوي به اوج پياده در داخل زير گذر بر اساس 30 سانتيمتر عرض به ازاء هر 19 نفر در دقيقه در شيب هاي تا 5 % و در شيبهاي تا 10 % بر اساس هر30سانتيمتر عرض به ازاء 15 نفر در دقيقه طراحي شود. در هر صورت مقطع عرضي زير گذرها براي طولهاي كمتر از 25 متر 3 متر و ارتفاع 3/2 متر و براي طولهاي 25 متر و بيشتر عرض 5/3 متر و ارتفاع 6/2 متر مي بايست باشد .

در زير گذرهاي داراي كاربري تجاري عرض زير گذر با توجه به ميزان تردد پياده ها و فضاي اضافي لازم براي ، فروشگاهها تعيين مي شود .

حداقل عرض راه دسترسي زير گذر ( پله – شيبراهه ) 75/1 متر لحاظ شود

حتي الامكان محور راه پله زيرگذر مي بايست مستقيم و در امتداد محور زير گذر باشد و چنانچه بنا به دلائلي مقدور نباشد ، حداكثر از يك پيچ 90 درجه استفاده شود

اختلاف ارتفاع بين دو پاگرد نبايد از 8/1 متر يا 10 پله بيشتر باشد بهتر است كه در صورت امكان در 5/1 متر محدود شود

طول پاگرد نبايد از 25/1 متر در امتداد محور پله كمتر باشد . در مواردي كه پله 90 درجه مي پيچد ، طول پاگرد و برابر عرض پله گرفته مي شود .

در صورت قرار گرفتن راه پله ها بصورت رو باز ضمن رعايت شيب حداقل هدايت آبهاي سطحي در كف راه پله از مصالح زبر و با اصطكاك استفاده شود و براي دفع آبهاي سطحي از چاه جذبي و غيره استفاده گردد.

2-2-4 -عابر پياده روشنايي ها معابر در شب ] 4 [ : پياده روها هم مانند خيابانها و جاده ها براي تامين ايمني تردد در شبانه روز طراحي و اجراء شده اند ، بدليل محدوديت ديد در هنگام شب مخاطرات متعددي استفاده كننده گان را تهديد ، لاكن در مناطقي كه مطالعات قبل و بعد از نصب روشنايي در راههاي عابر پياده انجام شده حكايت از كاهش حوادث داشته است كه مي توان مزاياي مشهود زير را براي دليل استفاده از روشنايي در پياده روها آورد .

الف – راحتي و آسايش عابرين تامين مي شود

ب – از وقوع جرائم مختلف ، جلوگيري مي كند

ج – سطح عمومي تردد را ارتقاء بخشيده و باعث افزايش ارزش مغازه هاي طرفين گذر مي شود

د – تواناي ديد را افزايش مي دهد كه شامل

1 ) درك اشياء از سايه روشن

2 ) درك اشياء با جزئيات ظاهري

3 ) تشخيص اندازه اشياء :

2-2-4-1- عابر پياده و مقررات روشنايي در گذرهاي عمومي ] 1 [ :

الف – حجم : اين ضابطه بر اساس تركيبي از حجم عبور عابرين و وسايل نقليه بدست مي آيد و در جدول زير مقدار آن براي انواع راهها و كاربريهاي مختلف ارائه مي گردد .

اگر حجم ها از مقادير مندرج در جدول بالا تجاوز كند تامين روشنايي ضروري خواهد بود

ب : تصادف : اگر در يك دوره چهار ساله حداقل 3 تصادف پياده ناشي از ديده نشدن عابر توسط راننده موجود باشد و بتوان بوسيله بهبود روشنايي از وقوع آن جلوگيري نمود تامين روشنايي ضروري خواهد بود

ج- در گذرهاي زير سطحي يا فوق سطحي چنانچه در طول سال حداقل يك مورد مزاحمت براي عابرين كه ناشي از نبود روشنايي بوده باشد در گذر بوقوع بپيوند تامين روشنايي ضروري خواهد بود .

د – طرح هندسي و شرايط محيطي كه باعث كاهش ديد شود كه در اين صورت بايستي روشنايي گذر عرضي پياده در حد مطلوب تامين شود ( جدول فوق )

2-2-5 - عابر پياده و مسافت پياده روي : حداكثر فاصله پياده روي قابل قبول بستگي به منظور از سفر ، وضعيت جسماني عابر و شرايط محيطي دارد . لاكن بر اساس مطالعات صورت گرفته جهت شرايط آب و هواي ايران جدول زير براي حداكثر مسافت پياده روي داده شده است

جدول 3:شرايط حجمي لازم براي تامين روشنايي گذرگاه هاي عرضي پياده ] 1 [

2-2-6-عابر پياده روها و جزايي مياني1 : جزاير مياني به سطوحي اطلاق مي شود كه در ميان خطوط عبور وسايل نقليه جهت پناه گرفتن پياده روها در هنگام عبور از عرض سواره رو در نظر گرفته مي شود اين سطوح بايد براي كليه عابرين پياده در دسترس و ايمن باشد و در صورتي كه عبور عابرين پياده از كل عرض خيابان در يك مرحله زماني مسير نباشد احداث جزيره مياني پيشنهاد مي شود و در موارد زير احداث جزاير مياني الزامي مي باشد.

·       در تقاطع هاي با چراغ راهنماي به منظور تامين جان پناه ميان جريانهاي مختلف ترافيك

·       در خيابانهاي چند خطه

·       در تقاطع هاي بزرگ يا با شكل نامنظم و غير عادي

2-2-6-1 -ابعاد جزاير مياني : عرض جزاير مياني تحت هيچ شرايطي نبايد از 2/1 متر كمتر باشد با وجود اين حداقل عرض مطلوب8/1 متر مي باشد . حداقل طول جزاير مياني 5/3 متر است . عرض گذرگاه داخل جزيره بايد حداقل به اندازه مورد نياز براي عبور عابر به همراه يك صندلي چرخ دار باشد شكل زير

 شکل 6 : اندازه و شكل جزيره هاي حفاظتي پياده ] 1 [

چنانچه يك جزيره مثلثي شكل توسط پياده رو و يا مسير عبور دو چرخه قطع گردد سطوح باقيمانده در طرفين جزيره بايد حداقل 5/1 متر طول داشته باشد ] 1 [ كه داراي اختلاف ارتفاع بين ] 15 تا 20 [ سانتيمتر نسبت به سواره رو بوده و به وسيله جدول عابرين پياده در مقابل جريان ترافيك محافظت مي شوند كه نوع و ابعاد جدول بستگي به سرعت وسايل نقليه ، تراكم عابرين ، نوع و عرض جزيره دارد .

2-3- عابر پياده و چگونگي استفاده از وسايل نقليه ] 4 [ : نحوه سوار شده پياده گان به وسايل نقليه همگاني از مسائل مورد توجه مهندسين ترافيك مي باشد ، در محلهاي سوار شدن مي بايست فضاي كافي براي پياده گان و نيز وسايل نقليه تامين شود ، عدم اتخاذ تمهيدات لازم باعث افزايش تاخير ساعت اوج براي تمام تقاطع ها در يك مسير مي گردد .

در اين راستا يكي از شاخصها مفهوم گردش ترافيكي مطلوب عابرين پياده مي باشد . در شكل زير نمونه اي از طرح گردش ترافيك رادبرن نيوجرسي آورده مي شود .

 شکل 7: نمونه اي از طرح گردش ترافيك رادبرن  نيوجرسي ]4[

2-3-1- عابر پياده و وسيله نقليه : توقف وسايل نقليه مسافري پياده و سوار نمودن مسافران باعث توقفهاي ترافيكي در زمانهاي كه اوج حركت عابرين پياده با اوج حركت وسايل نقليه در يك زمان واقع مي شوند . در ساعات اوج صبح ، ظهر ، عصر بيشتر خود را نشان مي دهد . در اين مواقع از طريق روشهاي كنترل و طراحي مهندسي ترافيك نمي توان برخوردهاي عابرين با وسايل نقليه را از بين برد با اين وجود مي توان از مزاياي طرحهاي كه تكيه بر حذف برخوردهاي همسطح عابرين وسايل نقليه دارند بهره گرفت .

2-3-2- عابر پياده و مسافت يا محل سوار شدن به وسيله نقليه ] 4 [ : تعيين محل پاركينگ تا مركز تجاري ، آموزشي، خدماتي و درماني متاثر از فاصله پياده روي عابرين مي باشد ، با افزايش جمعيت فواصلي كه افراد مي بايست بعد از پارك وسيله نقليه خود پياده طي كنند افزايش مي يابد . اين فاصله براي شهرهاي با جمعيت كمتر از 25000 نفر 70 متر و براي شهرهاي با جمعيت بالاتر از يكصد هزار نفر 170 متر مي باشد  . اين فاصله بستگي مستقيمي با قدرت توقف دارد . هر چند زمان توقف پيش بيني بيشتر باشد پياده دوران فاصله بيشتري را مي پذيرند .

2-3-3- عابر پياده و ايستگاه سوار و پياده شدن از وسيله نقليه : در طراحي ايستگاههاي وسايل حمل و نقل عمومي مي بايست تمهيداتي جهت دسترسي مناسب عابرين پياده بويژه معلولين پيش بيني شود از جمله

·       راههاي دسترسي ايستگاهها مي بايست مطابق ضوابط مربوط به تسهيلات پياده روي بوده و بدون مانع و رويه مناسب باشند .

·       ايستگاههاي اتوبوس و تا كسي مي بايست در محل هاي مكان يابي شوند كه شرايط ديد خوب وجود داشته باشد

·       ايستگاههاي اتوبوس واقع در محدوده تقاطع ها بايد حتي المقدور بعد از تقاطع مكانيابي شوند تا ايمني مسافران در سوار و پياده شدن افزايش يابد

·       ايستگاههاي اتوبوس و تاكسي مي بايست حتي المقدور بصورت فرو رفتگي در خارج سواره رو احداث شوند

·       محلهاي سواره رو پياده شدن مسافران مي بايست علاوه بر فضاي لازم جهت توقف وسيله نقليه داراي يك فضاي باز حداقل به عرض 2/1 متر جهت سواره و پياده شدن معلولين باشند .

2-3-4- عابر پياده و طراحي پياده رو در محيطهاي كار گاهي ] 1 [ : طراحي تسهيلات پياده روي در مناطق كارگاهي بر اساس ويژگيهاي تردد عابرين ، نوع و مدت عمليات ساختماني و خطرهاي موجود براي عابرين پياده مي باشد .

2-3-4-1- مناطق كارگاهي :

عمليات ساختماني كارگاه ها ممكن است دچار تغيير نوع يا محل شود . اينگونه تغييرات بايد به نحو مقتضي در تسهيلات پياده روي اعمال گردد.

2-4- چرايي ساخت پياده رو  ] 5 [ : از دلائل اصلي ساخت پياده رو افزايش ايمني عبور و مرور عابران پياده است . در ساخت پياده رو ، بايد عوامل مختلفي مانند نيازهاي عمومي و ضعف امكانات و حركات اتوبوسها و تاكسي ها مورد توجه قرار مي گيرند از آثار ساخت پياده رو مي توان

الف – ايجاد رونق در اقتصاد و مراكز تجاري نواحي مجاور

ب – سهل نمودن ارتباط پياده روي بين ساختمانهاي نوساز

ج – ايجاد هماهنگي بين عوامل مختلف ترافيكي

د – ايجاد امنيت و آرامش ( كاهش صدا و دود )

هـ كوتاه نمودن مسيرهاي حركت و لذت بردن از پياده روي را دانست  

2-4-1 -اهداف ساخت پياده رو ] 5 [ :

الف – تشويق مردم به پياده روي

ب – شناساي مناطقي كه رفت و آمد مردم در آنجا بيشتر است

ج – كاهش آلودگي زيست محيطي

د – حفظ منابع طبيعي شهر

هـ افزايش در آمدهاي عمومي

و – كاهش تصادف

ز – جلوگيري از استفاده خطوط دو چرخه ها و اتوبوس ها توسط عابران پياده

2-4-2 -مزاياي ايجاد پياده رو ] 5 [ :

الف– افراد بجاي استفاده ازوسايل نقليه براي خريد وانجام دادن كارهاي شخصي به پياده روي ترغيب ميشوند

ب – تعداد عابران پياده افزايش مي يابد

ج – در منطق تجاري كنار پياده روها رونق اقتصادي ايجاد مي كند

د – در خيابانهاي شلوغ به عبور و مرور نظم مي بخشد

ه – باعث افزايش سرعت پياده روي در مناطق شلوغ مي شود

و – ضمن حفاظت از منابع طبيعي شهر باعث افزايش زيباي شهر مي شود

ز- امنيت و سلامت بيشتر عابرين را تامين مي كند

ح – ضمن تفكيك ترافيك عابرين از وسايل نقليه باعث آرام سازي ترافيك مي شود

2-5- عابر پياده و رفتار آن در تقاطع ] 5 [ :

2-5-1 - عابرين پياده و چگونگي تردد در تقاطع همسطح چراغ دار ] 3 [ :

در اين نوع تقاطع ها مي بايست عبور پياده از عرض خيابان متناسب با وضعيت فازهاي چراغ راهنماي باشد بطوري كه با مشخص شدن رنگ سبز در پي فاز قرمز يك مسير به پياده ها اجازه داده شود و بر عكس ، موقعي كه فاز آن مسير سبز باشد عبور پياده ها با روشن شدن رنگ قرمز ممنوع گردد . در اين روش كه براي مسيرهاي با تعداد عبور كم به سمت راست يا چپ مورد استفاده قرار مي گيرد عابرين پياده امكان عبور از عرض خيابان را با ايمني كافي داشته باشند .

2-5-2- اختصاص فاز ويژه : در اين حالت يك فاز جداگانه براي عابرين پياده در نظر گرفته مي شود . بطوري كه وقتي عابران پياده اجازه عبور دارند وسايل نقليه اجازه عبور ندارند و در نتيجه امكان عبور عابران پياده با ايمني كامل فراهم مي آيد . البته در اين روش به علت توقف وسايل نقليه در تمام جهات زمان تاخير عبور تمام آنها بيشتر مي شود .

2-5-3 رنگهاي چراغ مخصوص عابرين : اين چراغها تنها با دو رنگ سبز و قرمز بوده كه هر كدام به يكي از دو حالت قرمز ( نشانه توقف ) با تصوير شخص ايستاده به رنگ قرمز در زمينه چراغ يا با روشن شدن چراغ قرمز كلمه ايست در صفحه ظاهر مي شود البته رنگ سبز هم ممكن است با تصوير شخص حين حركت يا كلمه عبور به رنگ سبز در زمينه مشكي ظاهر شود . زمان سبز بر حسب حجم عابرين پياده بين  6 تا 10 ثانيه طول مي كشد و پس از آن تمام چراغهاي فازهاي مختلف تقاطع به مدت 2 تا 8 ثانيه قرمز خواهد بود .

در اين مدت چراغ مخصوص عابرين پياده خاموش مي شود . اين زمان كه با زمان تخليه معروف است بازمان سبز و زمان زرد و قرمز جمعا طوري محاسبه مي شود كه براي عبور پياده ها با سرعتي معادل 25/1 متر در ثانيه كافي باشد .

2-5-4- روشهاي تعبيه فاز مخصوص پياده ها ] 3 [ : به دو صورت ممكن انجام مي شود

الف – نصب دستگاه مجهز به دكمه مخصوص عابرين پياده2 كه با فشار دادن آن پس از مدتي معين رنگ سبز ظاهر مي شود . در اين حالت با كنترل دستي تاخيري در عبور وسايل نقليه نخواهيم داشت و متناسب با حجم تردد مسير سبز و باقي حالات وسايل نقليه عبور خواهند كرد .

ب – نصب دستگاه خودكار كه در اين وضع رنگ سبز فاز مخصوص عابرين پياده در هر دور يكبار و در موقع معين ظاهر مي شود . در اين حالت اگر حجم عابرين پياده كم باشد باعث تاخير بي مورد و اگر حجم عابرين پياده زياد باشد باعث تداخل ترافيك عابرين و وسايل نقليه مي شود .

تبصره 1 چراغ مخصوص عابرين پياده ممكن است بر حسب ضرورت بين دو تقاطع در طول يك مسير نيز بكار رود . در اين حالت معمولا چراغ بدون استفاده از شاخص به كار مي رود . يعني چراغ در تمام اوقات قرمز بوده و وسايل نقليه اجازه عبور دارند ، بجزء شرايطي كه دكمه مخصوص چراغها توسط عابر فشار داده شود كه در اين صورت بعد از مدت معين و نسبتا كم با سبز شدن چراغ عابر پياده اجازه عبور پيدا مي كند .

تبصره 2 در صورت نصب چراغهاي مخصوص عابرين پياده بين تقاطع هاي مجهز به شاخص عابرين پياده از ايمني بيشتري برخوردار خواهند شد ، چونكه در صورت عبور وسيله نقليه از روي شاخص زمان سبز براي عبور آن از خط عبور عابر پياده ها تمديد مي شود .

2-5-5 -چگونگي نصب دكمه مخصوص عابرين پياده ] 6و5 [ : اين دكمه كه براي تسهيل عبور عابرين بويژه عابرين پياده معلول و كودكان و نابينايان مورد استفاده قرار مي گيرد در ارتفاع 5/1 متري از سطح پياده رو قرار داده مي شود تا افراد معلول ويلچري و كودكان و نابينايان ضمن داشتن دسترسي به آن محض رسيدن به ابتداء گذر عرضي ( پياده رو ) دكمه روي نشانگر را فشرده و چراغ راهنماي هوشمند متوجه وجود عابر در ابتدا پياده رو مي شود عابر مي بايست در ابتدا گذر به مدت 6 تا نيم توقف و پس يكسري صداي كوتاه و پشت سر هم مشابه صداي بوق به مدت 20 ثانيه پخش تا هم كودكان و هم معلولين و نابينايان در مدت زمان بوق براحتي از گذر عرضي عبور نمايند .

 شکل 8: اجزاي سيستم چراغ راهنمايي ]5[

2-6- عابر پياده و چگونگي اعمال قوانين و مقررات ترافيكي ] 2 [ : قوانين ترافيكي به منظور حصول اطمينان از حركت ايمن و موثر تمامي استفاده كننده گان از شبكه ترافيك از جمله عابرين تصويب و اجراء مي شوند بر اساس بررسيهاي انجام شده رفتار راننده گان و عابرين پياده در محلهاي چراغهاي راهنماي ، خط كشي عابر پياده و مسيرهاي هم سطح مخصوص عبور عابرين پياده مربوط است كه ناشي از عدم رعايت مقررات و قوانين از طرف رانندگان و عدم توجه عابرين پياده مي باشد ]7[. از جمله محلهاي وقوع آن را مي توان در عبور از عرض بزرگراهها و آزاد راهها و جاده هاي اصلي بدون رعايت مقررات يا عبور از عرض خيابان در داخل شهر بويژه در مواقع پارك دوبل در مقابل بعضي از مراكز تجاري و . . . . و پياده شدن از وسيله در زاويه كور راننده گان وسايل نقليه عبوري دانست اجراء صحيح مقررات توسط عابرين پياده به عوامل زير وابسته مي باشد

2-6-1- عابر پياده و پليس ] 2 [ : در كشورهاي در حال توسعه بجهت عدم تجهيزات پليس به ابزار و تجهيزات روز و عدم آموزش كافي كه ناشي از عدم تخصيص مناسب بودجه مي تواند باشد پليس فاقد هر گونه تواناي براي مقابله مناسب با مشكلات ترافيكي و ايمني معابر مي باشد كه همين امر باعث عدم كنترل مناسب تخلفات و در نتيجه تكرار تخلفات توسط افراد خاطي ( راننده يا عابر ) و هم چنين كاهش تاثير رفتار پليس راهنمايي و رانندگي بر روي افراد مي شود .

2-6-2 -اجراء يكسان – دقيق – فراگير مقررات : اجراء قانون يكي از عواملي است كه مي تواند اثرات مناسب بر روي استفاده كننده گان از ترافيك ( عابران و راننده گان ) داشته باشد . پليس راهنماي و رانندگي در صورت داشتن آموزش كافي و تجهيزات مدرن بويژه استفاده از فن آوري هاي جديد مانند سيستم هاي هوشمند كنترل ترافيك و كنترل پيوسته و سيار رفتارهاي حركتي راننده گان و عابرين پياده ثبت و ارسال به موقع آن به مقاصد مالكين خودروها

2-6-3- عابر پياده و مواد قانوني ] 2 [ : هدف از تصويب قانونهاي ترافيكي تضمين حركت آرام ، ايمن استفاده كننده گان از معابر مي باشد ، عابر پياده بعنوان يكي از اجزاء عبور و مرور از اركان اصلي ترافيك مي باشد  ، در مواقع احراز تخلف عابر مطابق قانون مشاراليه مقصر شناخته مي شود در ذيل به برخي از موارد قانوني مربوط اشاره مي شود

الف – بر اساس ماده 8 قانون نحوه رسيدگي به تخلفات و اخذ جرائم رانندگي مصوب 30/3/1350 در صورتي كه عابر پياده در عبور از سواره رو و معابر و خيابانها جز از نقاطي كه خط كشي شده و مخصوص عبور عابرين پياده است از محل ديگري عبور نمايد متخلف شناخته شده و مكلف به پرداخت جريمه مقرر در آئين نامه مي باشد . در صورتي كه در اين قبيل نقاط غير مجاز وسيله نقليه موتوري با عابر تصادف نمايد . راننده وسيله نقليه چنانچه مقررات راهنماي و رانندگي را رعايت نموده باشد مسئول حادثه نبوده و عابر مقصر مي باشد .

ب – بر اساس ماده 718 قانون مجازات اسلامي در صورتي كه راننده خودروي در روي خط كشي عابر پياده با عابري تصادف نمايد و منجر به جرح يا فوت عابر شود جزء موارد تشديد مجازات راننده محسوب خواهد شد

3- نتیجه گیری و پیشنهادات:

3-1- نتايج تحليل:

1- قبل از تصميم به ساخت گذر عابر پياده مي بايست مطالعات آماري جامع در زمينه هاي تعداد عابرين ، تعداد وسايل نقليه بر حسب عرض سواره رو – تعداد تصادفات – سرعت وسايل نقليه – ميزان و نوع كاربري ساختمانهاي اطراف تا شعاع 150 متر و ميزان جذب تردد بعد از احداث و . . . . انجام شود تا ضمن كاهش تجاوز عابرين به سطح سواره رو باعث افزايش سرعت و حجم تردد وسايل نقليه گردد .

2- بر اساس تعداد عابرين و نوع آنها عرض گذر و راه پله و نوع پله هاي مورد نياز طراحي شود .

3- در مكان يابي براي احداث گذرهاي عرضي عابر پياده در نظر گرفتن دسترسي مناسب به ايستگاههاي حمل و نقل عمومي و عدم ايجاد دسترسي جديد و عدم نياز به ارائه تسهيلات جديد مانند احداث ايستگاههاي جديد حمل و نقل عمومي و . . . و در نظر گرفتن مشخصات ابعادي سطوح پياده رو و تاسيسات مكانيكي و برقي عبوري از محل انتخاب شده و انجام مطالعات تكميلي الزامي مي باشد .

4-در طراحي و ساخت گذرهاي عابر پياده غير همسطح رعايت استانداردهاي طراحي مربوط مانند طول، ارتفاع ، ارتفاع مفيد از سطح زمين ، نور و نوع پله و از نظر نوع استفاده كننده گان مانند سالمندان – معلولين و كودكان لحاظ عرض استاندارد در زير گذر ها در صورت وجود مغازه يا فروشگاه در زير گذر و عرض ايستادگي جهت خريد بر اساس حجم و تردد آينده با احتساب ضريب جذب بر اساس عرض عبور

5- براي جذب هر چه بيشتر عابرين به استفاده از گذر غير همسطح تا حد ممكن طراحي گذر عرضي منطبق با محيط اطراف و جذاب صورت گرفته و در آن از فن آوري هاي جديد مانند پله برقي و دكوراسيون معماري منطبق با سنت هاي ملي و غيره استفاده شود .

6- نصب تابلوهاي اطلاعاتي مناسب در محلهاي تقاطع خيابانهاي اطراف قبل از گذر براي تغيير مسير رانندگان و ساخت جزيره مياني در گذرهايي كه داراي مجوز استفاده از راه پله در وسط گذر هستند .

7- با توجه به اينكه ساليانه بيش از 15 % تلفات ترافيكي مربوط به عابرين پياده مي باشد و درصد قابل توجهي از عابرين پياده در عبور از عرض سواره روها و يا خروج از خودرو  پس از پارك آن در نقاط كور از ديد رانندگان وسايل نقليه عبوري تصادف و آسيب مي بينند لذا احداث پاركينگهاي چند طبقه در خيابانهاي پر تردد و ايجاد حفاظهاي طولي در كنار سواره روها و احداث گذرهاي غير همسطح به فواصل 800 متر از هم و ضمن افزايش مبالغ جرائم پارك در خيابانهاي اصلي و بويژه پارك هاي دوبل خودرو و انتقال آنها توسط جرثقيل هاي پليس مي تواند باعث كاهش تلفات تصادف عابرين و افزايش حجم و سرعت وسايل نقليه عبوري گردد .

8- در محلهاي ايستگاه حمل و نقل عمومي يا ورودي مغازه ها و فروشگاههاي بزرگ مي بايست متناسب با جمعيت بر آوردي عرض پياده رو بزرگتر پيش بيني گردد تا از تجاوز به سواره رو توسط عابرين جلوگيري شود .

9- براي استفاده از تقاطع همسطح توسط عابرين مي بايست ضمن نصب چراغ راهنماي دو زمانه آن را مجهز به دكمه مخصوص1 در ارتفاع تا (50/1-10/1 ) متري براي استفاده كودكان – معلولين و نابينايان نمود.

10- احداث پياده رو و تفكيك آن از سواره رو ضمن نظم بخشيدن به عبور و مرور باعث افزايش سرعت وسايل نقليه و ارتقاء ايمني و آرامش عابرين شده و سرعت حركت و حجم تردد عابرين را نيز افزايش داده و به زيباي شهر نيز كمك مي كند .

11- با توجه به اينكه عابرين پياده گذرنده از محلهاي سواره رو غير عبور عابر پياده در صورت تصادف مقصر مي باشند لذا وجود مقررات بروز – پليس راهنماي آموزش ديده با تجهيزات مدرن مي تواند در كاهش تخلفات ترافيكي عابرين موثر واقع گرديده و نرخ تلفات عابرين را كاهش دهد .

3-2-پيشنهادات :

1- در مسيرهاي پر تردد شهري پس از انجام مطالعات آماري و در نظر گرفتن ضريب جذب بعد از تخصيص كل يا بخشي از مسير و يا تفكيك مسيرهاي عبور عابر پياده و سواره رو از هم.

2- در احداث مسيرهاي طولي عبور عابر پياده براي جلوگيري از تجاوز عابرين پياده به سواره رو پس از تعيين تعداد تردد بر اساس مطالعات آماري عرض پياده رو را تعيين و در محلهاي ايستگاه حمل و نقل عمومي . . . . . به عرض آن به مقدار 20/1 متر اضافه و در موقع عبور از مقابل مغازه ها و فروشگاهها به عرض پياده رو cm 90 افزوده و هم چنين در صورت تعبيه بعضي موانع مانند پايه يا تابلو چراغ راهنماي متناسب با استانداردهاي موجود اضافي عرض به پياده رو اضافه شود .

3- در طراحي ايستگاههاي پياده و سوار كردن حمل و نقل عمومي در خيابانها پهلوگاهي به عرض 70/2 تا 5/3 متر به طول مستقيم 50متر در نظر گرفته شود

4- احداث گذرهاي عرضي (روگذر – همسطح – زير گذر) پس از انجام مطالعات مربوط به ميزان تاثير بر معماري ساختمانهاي اطراف ، مقدار هزينه احداث و ميزان استقبال انجام شود .

5- جهت احداث روگذر ، موقعيت سنجي محل احداث آن بطوري انجام كه در محلهاي با دسترسي مناسب به ايستگاههاي وسايل نقليه عمومي و پاركينگها تعيين به طوريكه ساخت آن باعث ايجاد تسهيلات جديد مانند احداث ايستگاههاي وسايل نقليه عمومي نگردد هم چنين جهت رعايت استاندارد ارتفاعي بر اساس گروههاي استفاده كننده و تعداد تسهيلات مربوط به آن طراحي گردد .

6- محل و نوع و عرض پله هاي روگذر متناسب با موقعيت محل نصب همراه با شيبراهه يا پله برقي با پله هاي گردان و يا در صورت احداث پله در وسط سواره رو جزيره مياني متناسب با حجم مسافرين سوار و پياده شوند از وسايل نقليه ديده مي شود .

7- جهت ايجاد گذر عابر پياده همسطح ضمن نصب چراغ راهنماي ويژه مي بايست آن را به سيستم هوشمند با دكمه مخصوص جهت استفاده عابرين سالخورده – معلول و كودكان نمود

8-  در استفاده از گذرهاي زير زميني ضمن تعبيه روشننايي. در طرفين گذر زير زميني مغازه يا فروشگاه ديده و متناسب با آن عرض گذر را طراحي نموده و براي زير گذرهاي طولاني حداكثر شيب طولي را 5 % گرفته و حتي الامكان از راه پله استفاده نگردد .

9- پاركينگهاي طبقاتي حداكثر در شعاع كمتر از 400 متري محلهاي تجاري با تراكم زياد احداث و متناسب با تعداد مراجعين به مراكز تجاري و در صورت نياز مترددين مسيرهاي سواره رو حذف و بجاي آن گذرهاي عابر پياده تعبيه گردد

10- در مناطق كارگاهي حداقل عرض پياده رو 20/1 متر در نظر گرفته شده در اجراء رويه آن از مصالح ساختماني غير لغزنده مانند آسفالت – بتن – چوب يا ورقهاي فولادي ويژه استفاده و ضمن نصب تابلوهاي راهنماي داراي حفاظ بندي گردد تا عابرين پياده از تردد در سواره رو منع شوند .

11- مقررات مربوط به تردد وسايل نقليه و عابرين به ويژه در شهرها بازبيني شده و توسعه يافته و در كنار آن ضمن توسعه ايستگاههاي حمل و نقل عمومي با اعمال دقيق و مقررات از پياده و سوار شدن عابرين در خارج از ايستگاهها و از عبور عابرين پياده ازمحلهاي عبور عابر پياده ممنوع جدا جلوگيري گردد .

4-مراجع :

[1]- محسني علي نقي بررسي روشهاي طراحي هندسي در معابر پياده شهري سمينار كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد تهران جنوب 1382  

[2] - نجات بخش اصفهاني علي بررسي و تحليل روشهاي آموزش همگاني 1383

[3] - شاهي جليل مهندسي ترافيك ( ص 145 الي 150 ) چاپ پنجم 1379

[4] - بهبهاني حميد و همكاران مهندس ترافيك ( تئوري و كاربرد ) ص 331 الي 351 سازمان حمل و نقل ترافيك 1373

[5] - عرباني مهيار مهندسي ترافيك ص 143 الي 150 1382

[6] - رحيمي تركا شوند فاطمه نقش عابر پياده در روان سازي ترافيك ص 16 الي 17 1383

[7] - ستايش ولي پور جعفر بررسي آسيب هاي انساني و يافتن راههاي كاهش آن در تصادفات موتور سيكلت در تهران پايان نامه كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد تهران جنوب 1383

[8] - راد پويا كامران بررسي سيستم عبوري پياده در شبكه حمل و نقل درون شهري سازمان حمل و نقل ترافيك تهران 1372

[9]- Highway capacity manual . Transportation Research Board National Research council Washington. D . G 1985