آسيب پذيري ساختمان‌هاي تهران در برابر زلزله‌ و چگونگي كاهش آسيب ‎پذيري

فريد مهديان

 مركز مطالعات زلزله تهران ـ‌ بلوار آفريقا خيابان پديدار شماره 63

چكيده

     پيشينه تاريخي و وجود گسل‎هاي فعال، حاكي از لرزه‎ خيزي منطقه تهران است ولي با وجود اين خطر بالقوه، ساختمان‎هاي تهران در برابر پديده‎اي مانند زلزله بسيار ضعيف عمل خواهندكرد زيرا اين شهر بدون هرگونه پيش‎بيني براي ايمني ساختمان‎ها گسترش يافته و آنچه موجب تشديد آسيب‎پذيري اين شهر تقريباً بي‎دفاع مي‎گردد، جمعيت چند ميليوني، بافت‎هاي فرسوده شهري، ساختمان‎هاي با مصالح بنايي غيرمسلح، معابر باريك به ويژه در مناطق جنوبي تهران، وجود تأسيسات و كاربري‌هاي خطرزا، بريدگي‎ها و شيب‎هاي تند به خصوص در حاشيه شمالي شهر، وجود لوله‎هاي گاز و كابل‎هاي برق فشار قوي، وجود برخي كارخانجات توليد كننده يا مصرف كننده مواد شيميايي سمي، پادگان‎هاي نظامي درون شهري و محل نگهداري مواد منفجره، مهمات و اسلحه كه در صورت رويداد زلزله شديد در منطقه، هريك از عواملي كه ذكر شد، موجب تلفات سنگين انساني و خسارات فراوان اقتصادي خواهدگرديد و توسعه‎هاي حاصل از چند دهه تلاش، در چند ثانيه نابود و پايتخت كشور كه مركز فعاليت‎هاي اقتصادي، سياسي، اجتماعي و امنيتي است با فاجعه‎اي جبران ناپذير و بي‎سابقه مواجه خواهد شد.

     با اين وصف براي پيشگيري از تبديل شدن يك سانحه طبيعي مانند زلزله، به يك فاجعه بي‎نظير در تاريخ بشر، بايد تمهيدات لازم انديشيده شود و اقدامات پيشگيرانه همراه با نوسازي بافت‎هاي فرسوده و مقاوم‎سازي ساختمان‎هاي موجود، در دستور كار فوري و جدي قرار گيرد.

     بديهي است هر اقدامي به منظور تأمين آمادگي، پيشگيري، مقابله و بازسازي بايد براساس برنامه‎ها و طرح‎هاي دقيق از پيش تعيين شده صورت گيرد تا نتايج مؤثر و مفيدي در بر داشته باشد.

     براي دست يافتن به هدف كاهش آسيب پذيري شهر تهران در برابر رويداد زلزله شديد، بايد اهداف ويژه زير دنبال شود:

1)        پيش‎بيني تلفات انساني و خسارات مالي براساس داده‎هاي به هنگام شده

2)        ارائه راهكارهاي لازم براي پيشگيري و مديريت بحران ناشي از زلزله و تعيين اولويت اجرايي آن‎ها در طي برنامه‎هاي كوتاه مدت، ميان مدت و بلند مدت

3)        بررسي شرايط موجود پيشگيري و مديريت بحران، تعيين كاستي‎ها و پيشنهاد عمليات اجرايي لازم براي كاهش اثر بحران در هر منطقه

4)        بررسي كاربري‎هاي موجود اراضي شهر به منظور پيشنهاد كاربري مناسب براي آن‎ها و تعيين مكان‎هاي لازم براي تخليه و اسكان موقت در شرايط بحران

5)        تدوين طرح تفصيلي مديريت بحران و تنظيم برنامه‎هاي امداد، نجات، خدمات پزشكي، و گروه‎هاي نجات محلي

6)        ارائه طرح بهينه سازي شريان‎هاي حياتي

7)        بررسي قوانين موجود، وظايف سازمان‎هاي مرتبط و منابع تأمين بودجه و ارائه پيشنهاد براي ارتقاي آن‎ها

8)        برآورد هزينه‌هاي مورد نياز و منابع مالي

واژه‌هاي كليدي

     آسيب پذيري، پهنه بندي، بافت فرسوده، گسل، مقاومت لرزه‌اي، سازه، ارزيابي