ايمني در شهر پايدار : مديريت بحران در  تهران

دكتر محسن ابراهيمي ـ  دكتر وحيد حسيني جناب

مركز مديريت بحران شهر تهران (دبيرخانه طرح جامع مديريت بحران شهر تهران)

همه ساله حوادث متعددي از جمله زلزله و سيل در گوشه و كنار كشورمان به وقوع مي پيوندد كه با خسارات مالي و جاني زيادي همراه است. همچنين هزاران انسان در جهان در جريان وقوع بلاياي طبيعي جان خود را از دست مي‌دهند و صدها هزار نفر مجروح مي‌شوند و شمار بسياري نيز خانه و كاشانه خود را از دست مي‌دهند. علاوه بر اين حوادث ناشي از پيشرفت‌هاي فن‌آوري جديد نيز جان انسان‌ها را تهديد مي‌كند. چنانكه گفته مي‌شود با وجود كاهش چشمگير شاخص مرگ و مير ناشي از انواع بيماري‌ها و پيشرفت‌هاي به دست آمده در زمينه بهداشت فردي و عمومي، اينك انسان‌ها بيشتر جان خود را در جريان بلاياي طبيعي و حوادثي مانند تصادفات رانندگي، سقوط هواپيما و آلودگي زيست محيطي از دست مي‌دهند. واقعيت آن است كه ايران در اين ميان جزو كشورهاي پرخطر و حادثه‌خيز دنيا قرار دارد كه مي توان به طور شاخص به خطر وقوع زلزله و حوادث رانندگي بيشمار اشاره كرد.

در سال‌هاي اخير ايمن‌سازي شهرهاي كشور در برابر حوادث و سوانح غيرمترقبه مورد توجه قرار گرفته است. مديريت شهري در سرتاسر كشور ناگزير است براي كاهش اثرات بلاياي طبيعي در شهرها، از كارايي بسيار بالايي برخوردار باشد و آن را با گذشت زمان افزايش دهد؛ همچنين، همواره روش‌هاي مديريت و فناوري‌هاي موجود را به ويژه در مورد ايمن‌سازي خدمات تأسيسات و ساختمانهاي شهر بهبود بخشد و به هنگام نمايد.

با توجه به نتايج پژوهشهاي مربوط به كيفيت زندگي در كشورهاي گوناگون، عوامل ”سعادت انسان“ را مي‌توان در سه عامل جامع زير خلاصه نمود:

(1)   احساس امنيت،

(2)   احساس اجتماعي نمودن،

(3)   احساس احترام به خود.

اين سه عامل جامع كه‌ نيازهاي اساسي جوامع بشري مي‌باشند، به عنوان ”مثلث سعادت بشر“ بيان شده‌اند.

در مديريت شهري، سه عامل فوق‌ را مي‌توان به صورت زير شكافت:

احساس وجود ايمني و امنيت براي شهروندان،

احساس برخورداري از امكان برقراري ارتباط با ديگران و انجام فعاليت‌هاي اجتماعي با مشاركت ساير شهروندان،

احساس مشاركت در امور اجتماعي و شهري و با اهميت بودن نظرات و خواسته‌هاي شهروندان.

ايمن‌سازي شهرها، افزايش كارايي روش‌هاي مقابله با بلاياي طبيعي و ايمن‌سازي شهري را ضرورت بخشيده است. بنابراين آشكار است كه پژوهش‌هاي كاربردي در امور مربوط به ايمن‌سازي شهرها در برابر بلاياي طبيعي سبب افزايش ابتكارات در طراحي‌ها و يافتن بهترين سياست‌ها و كارآترين و با صرفه‌ترين روش‌ها و و فناوري‌ها خواهد شد.

براي دستيابي به اين هدف، گنجاندن برنامه‌هاي كاهش آسيب‌پذيري شهروندان و جامعه كه در معرض مخاطرات و بلاياي طبيعي هستند در طرح‌هاي توسعه شهري ضرورت دارد. در حقيقت، حفاظت از جان و مال مردم، گنجينه‌هاي دانش و مهارت‌هاي موجود، ابزار توليدي و صنعتي و تأسيسات و خدمات شهري در مقابل اثرات بلاياي طبيعي، بايد بخش جداناپذيري از طرح‌هاي آمايش كشور و مديريت شهري قلمداد گردند.